Znajdziemy tu teksty zarówno od lat znane w obiegu czytelniczym, jak i utwory zapomniane, przemilczane. Po raz pierwszy zebrano w jednej publikacji rozproszoną twórczość o Czerwcu ’56, reprezentującą różne gatunki i rodzaje literackie. Wybrane fragmenty powieści, opowiadań, poezji, reportaży czy wspomnień układają się w opowieść o poszczególnych etapach poznańskiego zrywu, jego następstwach i działaniach związanych z upamiętnianiem. Każdy tekst został krótko skomentowany i wzbogacony o biogram autora, publikacja zawiera także wstęp historycznoliteracki.

W antologii nie mogło oczywiście zabraknąć opowiadań Włodzimierza Odojewskiego zainspirowanych wydarzeniami Poznańskiego Czerwca, czyli tekstów „Droga” i „Spisywane z pamięci”.

W komentarzu do opowiadania „Droga” czytamy:

Zainspirowane wydarzeniami Poznańskiego Czerwca opowiadanie Droga, którego treścią są losy robotnika i więźnia opuszczającego miasto ogarnięte powstaniem, Odojewski napisał w 1956 roku i przeznaczył do przygotowywanego wówczas zbioru Codzienna ściana płaczu. Wskutek interwencji cenzury książka nie została opublikowana. Najwcześniejszy przekaz tekstu Drogi zachował się w postaci szczotki drukarskiej w Archiwum Wydawnictwa Poznańskiego, w zbiorach Ośrodka Dokumentacji Wielkopolskiego Środowiska Literackiego. Odojewski, poznawszy zawartość archiwum po likwidacji wydawnictwa w latach 90. ubiegłego wieku, przepracował opowiadanie i po ponad półwieczu od jego napisania opublikował w trzeciej edycji zbioru Kwarantanna (Warszawa 2009). W nowej wersji Drogi rozbudowana została dyskusja między więźniem, Piotrem Markiem, mimowolnym uczestnikiem wydarzeń czerwcowych, i robotnikiem Skrzypczakiem, w której zarysowuje się rozbieżność interesów obu mężczyzn pokrzywdzonych przez system polityczny.

Natomiast o utworze „Spisywane z pamięci” tak piszą Autorzy antologii:

Spisywane z pamięci to opowiadanie zawarte w zbiorze Jedźmy, wracajmy…, wydanym w 1993 roku, a gromadzącym krótkie prozy powstałe w emigracyjnym okresie twórczości Odojewskiego. Pierwodruk tekstu ukazał się w łódzkim piśmie drugiego obiegu „Puls” w 1980 roku i oznaczony był wówczas jako fragment prozy zatytułowanej Cień nad wielką równiną. Powieść ta, powstała w 1961 roku, zachowała się w zbiorach Archiwum Włodzimierza Odojewskiego w postaci maszynopisu. Na jej fabułę składa się opowieść Karola, który przebywa w ubeckim więzieniu i zmuszony jest do sporządzenia życiorysu. Rozpamiętuje zatem koleje swego życia, na które składa się młodość spędzona na Kresach, dramatyczny epizod zsyłki w głąb Związku Sowieckiego w początkowych latach drugiej wojny oraz udział w wydarzeniach Poznańskiego Czerwca. Powieść nie została wydana, ale jej zawartość Odojewski rozparcelował na kilka opowiadań zawartych w tomach Zabezpieczenie śladów oraz Jedźmy, wracajmy… Jednym z nich jest (…) tekst Spisywane z pamięci.

Zapraszamy do lektury! Książka jest już dostępna w sklepie internetowym wydawnictwa. Spis treści można znaleźć tutaj.

„(…) na samym początku lat siedemdziesiątych, [Odojewski] był moim szefem w Redakcji Słuchowisk Polskiego Radia na Myśliwieckiej. Jednak wtedy kontakt był krótki (…). Później, jako redaktor Sekcji Literackiej Radia Wolna Europa, wiele razy nadawał w cyklu Na czerwonym indeksie moją prozę publikowaną na Zachodzie (…), dzięki czemu wielu słuchaczy Wolnej Europy poznało moje książki mimo zakazu publikacji w kraju. (…) Z Odojewskim zaprzyjaźniliśmy się i poznali bliżej dopiero w latach dziewięćdziesiątych, kiedy wrócił do Warszawy. To był jeszcze okres wielkiego zainteresowania literaturą niedawno zakazaną. Pamiętam wspólny wyjazd do Lublina, gdzie mieliśmy spotkania autorskie (…)” (s. 176-177).

Wspomina również o naszym archiwum:

„Jako wybitny polski pisarz (…) jest przecież pamiętany. W Poznaniu, rodzinnym mieście Włodzimierza, przechowuje się jego archiwum (wyróżnienie nasze – AO). (…) Dla mnie pozostał nie tylko przyjacielem, ale też człowiekiem niezwykłym – pisarzem, z tych nielicznych, którzy potrafią wiarygodnie przedstawić dramat ludzkiego istnienia” (s. 177).

Bardzo ciekawa jest również opinia Orłosia o pisarstwie Odojewskiego:

„Twórczość Odojewskiego, jego powieści (…), jego styl pisania: długie zdania, brak dialogów, były  dla mnie czymś zupełnie innym, całkowicie różnym od mego pisania (…). Ale jednocześnie melodia prozy Odojewskiego była dla mnie niezwykła, sugestywna i narzucająca się. (…) w okresach, kiedy próbowałem pisać, unikałem czytania Odojewskiego” (s. 175).

Serdecznie polecamy lekturę całości, nie tylko ze względu na wspomnienia o Odojewskim! Zachęcamy również do zapoznania się z relacją ze spotkania autorskiego z Kazimierzem Orłosiem, któremu towarzyszył jego syn, dziennikarz Maciej Orłoś. Spotkanie odbyło się 7 kwietnia br. w Muzeum im. Anny i Jarosława Iwaszkiewiczów w Stawiskach. Relację można znaleźć na stronie rynek-ksiazki.pl.