Kilka dni temu nakładem Wydawnictwa Miejskiego Posnania ukazała się publikacja „W mieście gniewu. Antologia literatury o Poznańskim Czerwcu ’56”, będąca efektem kilkuletniej pracy badaczy i badaczek Archiwum Włodzimierza Odojewskiego: prof. UAM dr. hab. Wiesława Ratajczaka, prof. UAM dr. hab. Jerzego Borowczyka, dr Jolanty Nawrot-Sprysak i dr Alicji Przybyszewskiej.
Znajdziemy tu teksty zarówno od lat znane w obiegu czytelniczym, jak i utwory zapomniane, przemilczane. Po raz pierwszy zebrano w jednej publikacji rozproszoną twórczość o Czerwcu ’56, reprezentującą różne gatunki i rodzaje literackie. Wybrane fragmenty powieści, opowiadań, poezji, reportaży czy wspomnień układają się w opowieść o poszczególnych etapach poznańskiego zrywu, jego następstwach i działaniach związanych z upamiętnianiem. Każdy tekst został krótko skomentowany i wzbogacony o biogram autora, publikacja zawiera także wstęp historycznoliteracki.
W antologii nie mogło oczywiście zabraknąć opowiadań Włodzimierza Odojewskiego zainspirowanych wydarzeniami Poznańskiego Czerwca, czyli tekstów „Droga” i „Spisywane z pamięci”.
W komentarzu do opowiadania „Droga” czytamy:
Zainspirowane wydarzeniami Poznańskiego Czerwca opowiadanie Droga, którego treścią są losy robotnika i więźnia opuszczającego miasto ogarnięte powstaniem, Odojewski napisał w 1956 roku i przeznaczył do przygotowywanego wówczas zbioru Codzienna ściana płaczu. Wskutek interwencji cenzury książka nie została opublikowana. Najwcześniejszy przekaz tekstu Drogi zachował się w postaci szczotki drukarskiej w Archiwum Wydawnictwa Poznańskiego, w zbiorach Ośrodka Dokumentacji Wielkopolskiego Środowiska Literackiego. Odojewski, poznawszy zawartość archiwum po likwidacji wydawnictwa w latach 90. ubiegłego wieku, przepracował opowiadanie i po ponad półwieczu od jego napisania opublikował w trzeciej edycji zbioru Kwarantanna (Warszawa 2009). W nowej wersji Drogi rozbudowana została dyskusja między więźniem, Piotrem Markiem, mimowolnym uczestnikiem wydarzeń czerwcowych, i robotnikiem Skrzypczakiem, w której zarysowuje się rozbieżność interesów obu mężczyzn pokrzywdzonych przez system polityczny.
Natomiast o utworze „Spisywane z pamięci” tak piszą Autorzy antologii:
Spisywane z pamięci to opowiadanie zawarte w zbiorze Jedźmy, wracajmy…, wydanym w 1993 roku, a gromadzącym krótkie prozy powstałe w emigracyjnym okresie twórczości Odojewskiego. Pierwodruk tekstu ukazał się w łódzkim piśmie drugiego obiegu „Puls” w 1980 roku i oznaczony był wówczas jako fragment prozy zatytułowanej Cień nad wielką równiną. Powieść ta, powstała w 1961 roku, zachowała się w zbiorach Archiwum Włodzimierza Odojewskiego w postaci maszynopisu. Na jej fabułę składa się opowieść Karola, który przebywa w ubeckim więzieniu i zmuszony jest do sporządzenia życiorysu. Rozpamiętuje zatem koleje swego życia, na które składa się młodość spędzona na Kresach, dramatyczny epizod zsyłki w głąb Związku Sowieckiego w początkowych latach drugiej wojny oraz udział w wydarzeniach Poznańskiego Czerwca. Powieść nie została wydana, ale jej zawartość Odojewski rozparcelował na kilka opowiadań zawartych w tomach Zabezpieczenie śladów oraz Jedźmy, wracajmy… Jednym z nich jest (…) tekst Spisywane z pamięci.
Zapraszamy do lektury! Książka jest już dostępna w sklepie internetowym wydawnictwa. Spis treści można znaleźć tutaj.
